Wstęp – doświadczenie z gabinetu
Kiedy po raz pierwszy pracowałam z dzieckiem z mutyzmem wybiórczym, zrozumiałam jedno – milczenie może być formą krzyku, którego nikt nie słyszy. Dziecko nie milknie, bo chce sprawić kłopot – milczenie wynika z głębokiego lęku i blokady systemu nerwowego.
Mutyzm wybiórczy to zaburzenie lękowe, w którym dziecko mówi w domu, ale nagle milknie w innych sytuacjach, np. w przedszkolu, u dziadków czy w grupie rówieśniczej. To wyzwanie nie tylko dla niego, ale dla całej rodziny.
Trudna sytuacja dla rodziny
Najbardziej zaskakujące jest to, że czasami dziecko mówi w szkole lub u znajomych, a w domu milknie. Rodzice często czują się:
- Zagubieni – nie wiedzą, jak reagować, czy wymagać mówienia, czy dać spokój.
- Z poczuciem winy – pytają siebie: „Czy to moja wina?”
- Bezradni – nie znajdują skutecznych narzędzi do pomocy.
- Poddani presji społecznej – pytania od nauczycieli i rodziny potęgują napięcie.
W pracy terapeutycznej wsparcie dla rodziców jest równie ważne jak wsparcie dziecka. Rozmowy, psychoedukacja i konkretne wskazówki pomagają rodzicom przestać czuć się odpowiedzialnymi za milczenie dziecka i zacząć skutecznie je wspierać.
Case study z gabinetu
Ostatnio pracowałam z dziewięcioletnią Julią (imię zmienione), która w domu milczała od kilku miesięcy, podczas gdy w szkole mówiła normalnie. Jej rodzice byli zrozpaczeni i zagubieni. Zaczęliśmy od:
1. Rozmów z rodzicami – uświadomienie mechanizmu lęku i roli systemu nerwowego.
2. Ćwiczeń oddechowych – prosta technika, ręka na brzuchu, świadomy wdech i wydech.
3. Figurki terapeutyczne – Julia ustawiła figurki rodziny i przyjaciół, opowiadając, co czuje w każdej relacji.
4. Hipnoterapia w lekkim transie – wizualizacje sytuacji bezpiecznych i scenek, w których może mówić.
5. Neurografika – rysowanie linii i emocji, co pomogło nazwać i uwolnić napięcia.
Po kilku sesjach Julia zaczęła próbować mówić w domu, najpierw pojedyncze słowa, potem całe zdania. Rodzice odzyskali spokój i poczucie sprawczości.
Figurki terapeutyczne
Figurki są narzędziem wizualizacji, pozwalającym dziecku bezpiecznie przedstawić swoje emocje i relacje.
- Pomagają wyrazić uczucia, których nie można jeszcze nazwać słowami.
- Ułatwiają rozmowę o rodzinie, przyjaciołach, sytuacjach szkolnych.
- Mogą być stosowane, gdy dziecko nie chce współpracować słownie.
Hipnoterapia w pracy z dzieckiem
Hipnoterapia pozwala dziecku oswoić lęk i zwiększyć poczucie bezpieczeństwa. Wizualizacje, metafory i gry wyobraźniowe wspierają stopniowe przełamywanie blokad.
Cele hipnoterapii:
- Redukcja lęku społecznego i napięcia psychofizycznego
- Wzmacnianie poczucia własnej wartości i bezpieczeństwa
- Tworzenie pozytywnych skojarzeń z sytuacjami, w których dziecko milknęło
Praca z ciałem i emocjami
Dzieci z mutyzmem wybiórczym często mają napięty układ nerwowy. Delikatne ćwiczenia oddechowe, rozluźnienie mięśni i ruch pomagają odzyskać kontrolę nad głosem.
Praktyczna metoda:
- Dziecko leży na plecach
- Ręka na brzuchu
- Powolny wdech – unosi rękę
- Powolny wydech – ręka opada
- Powtórzyć 5–10 razy, pozwalając dziecku poczuć spokój
Neurografika i kreatywność
Neurografika, czyli rysowanie linii w sposób świadomy i intuicyjny, pomaga dzieciom uwolnić emocje i napięcia psychiczne, które blokują mowę.
- Rysowanie scenek emocjonalnych
- Kolorowanie i tworzenie symboli lęku i bezpieczeństwa
- Łączenie z krótkimi opowieściami terapeutycznymi
Psychobiologia mutyzmu
Z punktu widzenia wiedzy w duchu Totalnej Biologii, mutyzm wybiórczy można rozumieć jako biologiczną reakcję obronną organizmu. Milczenie sygnalizuje przeciążenie emocjonalne i potrzebę ochrony systemu nerwowego.
Dodatkowo, w praktyce często obserwujemy konflikt między:
- Perfekcjonizmem i obawą przed oceną – dziecko boi się popełnić błąd i milknie, by uniknąć stresu.
- Potrzebą komunikacji a poczuciem osamotnienia – brak słów powoduje frustrację, izolację i lęk przed kontaktem społecznym.
Zrozumienie tych mechanizmów pozwala:
- tworzyć bezpieczne środowisko emocjonalne,
- dobierać delikatne, stopniowe techniki wsparcia,
- obserwować reakcje ciała i emocji, zanim pojawi się słowo.
Jak podkreśla Jean-Claude Sabbah: „Ciało zawsze reaguje na konflikty emocjonalne, zanim umysł zdąży je przetworzyć”.
Stopniowe wprowadzanie w sytuacje społeczne
Stopniowa ekspozycja, modelowanie zachowań i pozytywne wzmocnienie to kluczowe techniki:
- Najpierw w domu z rodzicem
- Następnie w grupie 2–3 dzieci
- W końcu w szerszym środowisku szkolnym
Łączenie tego z hipnoterapią, figurkami i neurografiką zwiększa skuteczność terapii.
FAQ – najczęstsze pytania rodziców
1. Czy to moja wina, że dziecko milknie?
Nie. Mutyzm wybiórczy nie jest winą dziecka ani rodzica. Najważniejsze jest skupienie się na znalezieniu rozwiązań, zrozumieniu mechanizmów lęku i wspieraniu dziecka w odzyskaniu poczucia bezpieczeństwa i głosu.
2. Czy dziecko kiedykolwiek przestanie milczeć?
Tak, przy odpowiedniej pracy terapeutycznej i wsparciu rodziców dziecko stopniowo odzyskuje głos.
3. Czy mogę zmuszać dziecko do mówienia?
Nie – presja zwiększa lęk. Skuteczniejsze są ćwiczenia w bezpiecznym środowisku i stopniowa ekspozycja.
4. Czy figurki terapeutyczne i hipnoterapia są bezpieczne?
Tak – to sprawdzone, nieinwazyjne metody, które wspierają dziecko i nie wywołują traumy.
Mocna prawda terapeutyczna
Milczenie dziecka często nie jest brakiem chęci, lecz komunikatem ciała i emocji, który informuje, że potrzebuje wsparcia i bezpieczeństwa, zanim będzie mogło mówić.
Jeśli Twój maluch lub nastolatek nagle milknie w domu lub w innych sytuacjach społecznych, pamiętaj – to nie wina dziecka ani Twoja. W pracy terapeutycznej pomagam rodzinom odzyskać głos dziecka i poczucie spokoju w domu. Skontaktuj się ze mną. Podziel się tym artykułem, jeśli ktoś bliski ma taką sytuację w domu.
Literatura
Bergman, R. L., i in. (2002). Długoterminowe badanie mutyzmu wybiórczego u dzieci. Journal of Child Psychology and Psychiatry.
Bergman, R. L. (2013). Podręcznik źródeł i materiałów do pracy z mutyzmem wybiórczym. Selective Mutism Foundation.
Elizur, Y., & Perednik, R. (2003). Mutyzm wybiórczy: postęp i wyzwania w ocenie i terapii. Journal of Anxiety Disorders.
Maté, G. (2010). W królestwie głodu – zrozumienie traumy i emocji.