Mutyzm wybiórczy – jak wspierać dziecko i rodzinę

Wstęp – doświadczenie z gabinetu

Kiedy po raz pierwszy pracowałam z dzieckiem z mutyzmem wybiórczym, zrozumiałam jedno – milczenie może być formą krzyku, którego nikt nie słyszy. Dziecko nie milknie, bo chce sprawić kłopot – milczenie wynika z głębokiego lęku i blokady systemu nerwowego.

Mutyzm wybiórczy to zaburzenie lękowe, w którym dziecko mówi w domu, ale nagle milknie w innych sytuacjach, np. w przedszkolu, u dziadków czy w grupie rówieśniczej. To wyzwanie nie tylko dla niego, ale dla całej rodziny.

Trudna sytuacja dla rodziny

Najbardziej zaskakujące jest to, że czasami dziecko mówi w szkole lub u znajomych, a w domu milknie. Rodzice często czują się:

  • Zagubieni – nie wiedzą, jak reagować, czy wymagać mówienia, czy dać spokój.
  • Z poczuciem winy – pytają siebie: „Czy to moja wina?”
  • Bezradni – nie znajdują skutecznych narzędzi do pomocy.
  • Poddani presji społecznej – pytania od nauczycieli i rodziny potęgują napięcie.

W pracy terapeutycznej wsparcie dla rodziców jest równie ważne jak wsparcie dziecka. Rozmowy, psychoedukacja i konkretne wskazówki pomagają rodzicom przestać czuć się odpowiedzialnymi za milczenie dziecka i zacząć skutecznie je wspierać.

Case study z gabinetu

Ostatnio pracowałam z dziewięcioletnią Julią (imię zmienione), która w domu milczała od kilku miesięcy, podczas gdy w szkole mówiła normalnie. Jej rodzice byli zrozpaczeni i zagubieni. Zaczęliśmy od:

1. Rozmów z rodzicami – uświadomienie mechanizmu lęku i roli systemu nerwowego.

2. Ćwiczeń oddechowych – prosta technika, ręka na brzuchu, świadomy wdech i wydech.

3. Figurki terapeutyczne – Julia ustawiła figurki rodziny i przyjaciół, opowiadając, co czuje w każdej relacji.

4. Hipnoterapia w lekkim transie – wizualizacje sytuacji bezpiecznych i scenek, w których może mówić.

5. Neurografika – rysowanie linii i emocji, co pomogło nazwać i uwolnić napięcia.

Po kilku sesjach Julia zaczęła próbować mówić w domu, najpierw pojedyncze słowa, potem całe zdania. Rodzice odzyskali spokój i poczucie sprawczości.

Figurki terapeutyczne

Figurki są narzędziem wizualizacji, pozwalającym dziecku bezpiecznie przedstawić swoje emocje i relacje.

  • Pomagają wyrazić uczucia, których nie można jeszcze nazwać słowami.
  • Ułatwiają rozmowę o rodzinie, przyjaciołach, sytuacjach szkolnych.
  • Mogą być stosowane, gdy dziecko nie chce współpracować słownie.

Hipnoterapia w pracy z dzieckiem

Hipnoterapia pozwala dziecku oswoić lęk i zwiększyć poczucie bezpieczeństwa. Wizualizacje, metafory i gry wyobraźniowe wspierają stopniowe przełamywanie blokad.

Cele hipnoterapii:

  • Redukcja lęku społecznego i napięcia psychofizycznego
  • Wzmacnianie poczucia własnej wartości i bezpieczeństwa
  • Tworzenie pozytywnych skojarzeń z sytuacjami, w których dziecko milknęło

Praca z ciałem i emocjami

Dzieci z mutyzmem wybiórczym często mają napięty układ nerwowy. Delikatne ćwiczenia oddechowe, rozluźnienie mięśni i ruch pomagają odzyskać kontrolę nad głosem.

Praktyczna metoda:

  • Dziecko leży na plecach
  • Ręka na brzuchu
  • Powolny wdech – unosi rękę
  • Powolny wydech – ręka opada
  • Powtórzyć 5–10 razy, pozwalając dziecku poczuć spokój

Neurografika i kreatywność

Neurografika, czyli rysowanie linii w sposób świadomy i intuicyjny, pomaga dzieciom uwolnić emocje i napięcia psychiczne, które blokują mowę.

  • Rysowanie scenek emocjonalnych
  • Kolorowanie i tworzenie symboli lęku i bezpieczeństwa
  • Łączenie z krótkimi opowieściami terapeutycznymi

Psychobiologia mutyzmu 

Z punktu widzenia wiedzy w duchu Totalnej Biologii, mutyzm wybiórczy można rozumieć jako biologiczną reakcję obronną organizmu. Milczenie sygnalizuje przeciążenie emocjonalne i potrzebę ochrony systemu nerwowego.

Dodatkowo, w praktyce często obserwujemy konflikt między:

  • Perfekcjonizmem i obawą przed oceną – dziecko boi się popełnić błąd i milknie, by uniknąć stresu.
  • Potrzebą komunikacji a poczuciem osamotnienia – brak słów powoduje frustrację, izolację i lęk przed kontaktem społecznym.

Zrozumienie tych mechanizmów pozwala:

  • tworzyć bezpieczne środowisko emocjonalne,
  • dobierać delikatne, stopniowe techniki wsparcia,
  • obserwować reakcje ciała i emocji, zanim pojawi się słowo.

Jak podkreśla Jean-Claude Sabbah: „Ciało zawsze reaguje na konflikty emocjonalne, zanim umysł zdąży je przetworzyć”.

Stopniowe wprowadzanie w sytuacje społeczne

Stopniowa ekspozycja, modelowanie zachowań i pozytywne wzmocnienie to kluczowe techniki:

  • Najpierw w domu z rodzicem
  • Następnie w grupie 2–3 dzieci
  • W końcu w szerszym środowisku szkolnym

Łączenie tego z hipnoterapią, figurkami i neurografiką zwiększa skuteczność terapii.

FAQ – najczęstsze pytania rodziców

1. Czy to moja wina, że dziecko milknie?

Nie. Mutyzm wybiórczy nie jest winą dziecka ani rodzica. Najważniejsze jest skupienie się na znalezieniu rozwiązań, zrozumieniu mechanizmów lęku i wspieraniu dziecka w odzyskaniu poczucia bezpieczeństwa i głosu.

2. Czy dziecko kiedykolwiek przestanie milczeć?

Tak, przy odpowiedniej pracy terapeutycznej i wsparciu rodziców dziecko stopniowo odzyskuje głos.

3. Czy mogę zmuszać dziecko do mówienia?

Nie – presja zwiększa lęk. Skuteczniejsze są ćwiczenia w bezpiecznym środowisku i stopniowa ekspozycja.

4. Czy figurki terapeutyczne i hipnoterapia są bezpieczne?

Tak – to sprawdzone, nieinwazyjne metody, które wspierają dziecko i nie wywołują traumy.

Mocna prawda terapeutyczna

Milczenie dziecka często nie jest brakiem chęci, lecz komunikatem ciała i emocji, który informuje, że potrzebuje wsparcia i bezpieczeństwa, zanim będzie mogło mówić.

Jeśli Twój maluch lub nastolatek nagle milknie w domu lub w innych sytuacjach społecznych, pamiętaj – to nie wina dziecka ani Twoja. W pracy terapeutycznej pomagam rodzinom odzyskać głos dziecka i poczucie spokoju w domu. Skontaktuj się ze mną. Podziel się tym artykułem, jeśli ktoś bliski ma taką sytuację w domu.

Literatura

Bergman, R. L., i in. (2002). Długoterminowe badanie mutyzmu wybiórczego u dzieci. Journal of Child Psychology and Psychiatry.

Bergman, R. L. (2013). Podręcznik źródeł i materiałów do pracy z mutyzmem wybiórczym. Selective Mutism Foundation.

Elizur, Y., & Perednik, R. (2003). Mutyzm wybiórczy: postęp i wyzwania w ocenie i terapii. Journal of Anxiety Disorders.

Maté, G. (2010). W królestwie głodu – zrozumienie traumy i emocji.