Wprowadzenie – ku terapii zintegrowanej
Współczesna psychoterapia coraz częściej przekracza granicę między psychiką a ciałem. Zrozumienie, że ciało mówi zanim zaczniemy myśleć, staje się fundamentem nowoczesnego podejścia terapeutycznego. Zaburzenia psychosomatyczne, trauma i przewlekły stres nie rozgrywają się tylko w umyśle — ich zapis trwa w ciele, w układzie nerwowym, w napięciach mięśniowych, postawie i rytmie oddechu.
Psychoterapia psychosomatyczna i hipnoterapia psychosomatyczna odpowiadają na to wyzwanie, oferując skuteczne metody pracy ze świadomością cielesną, emocjami i nieświadomymi mechanizmami obronnymi. Łączą pracę werbalną z głęboką pracą somatyczną i neurofizjologiczną, a ich skuteczność potwierdzają zarówno dane kliniczne, jak i doświadczenia wielu polskich terapeutów.
Ciało mówi – zanim umysł zrozumie
„Ciało pamięta to, czego umysł nie był gotów zarejestrować.” – Peter Levine
W psychoterapii psychosomatycznej kluczowe jest rozpoznanie, że somatyczne objawy stresu, takie jak drżenia, bóle brzucha, napięcia, bezsenność, kołatanie serca czy migreny, są komunikatami emocjonalnymi, które nie znalazły ujścia werbalnego. Ucieleśniona pamięć traumy, przewlekły stres czy wczesne zaniedbania – często niezwerbalizowane – mogą manifestować się w ciele na poziomie autonomicznego układu nerwowego (reakcje walki, ucieczki, zamrożenia).
Kluczowe podejścia terapeutyczne oparte na pracy z ciałem (np. Somatic Experiencing, Focusing, TRE, Sensorimotor Psychotherapy) umożliwiają odzyskanie kontaktu z tymi „zablokowanymi informacjami” i ich integrację.
„Nie tylko umysł choruje. Często ciało krzyczy to, czego psychika nie wytrzymała.” – dr hab. n. med. Danuta Rode, psychiatra i psychoterapeutka
W Polsce tradycje psychosomatyczne były obecne od dekad, ale dopiero niedawno zaczęto je integrować z nowoczesną wiedzą o układzie nerwowym i pracy z traumą.
Kluczowe polskie nazwiska:
- prof. dr hab. n. med. Irena Krupka-Matuszczyk – psychiatria psychosomatyczna,
- dr hab. Piotr Gałecki – neuropsychiatria,
- dr hab. Małgorzata Kossakowska – psychoneuroimmunologia i stres,
- dr Joanna Tokarska – psychiatra i psychoterapeutka, pionierka wdrażania Somatic Experiencing w Polsce, prowadzi szkolenia z regulacji traumy przez ciało,
- Beata Dethloff – lekarz i psychoterapeutka integrująca TRE®, SE, pracę z oddechem i ciałem w podejściu holistycznym,
- Ewa Foley – promotorka bioenergetyki i terapii ciała w rozwoju osobistym,
- Małgorzata Jakubczak – liderka uważności MBSR w Polsce, podkreślająca znaczenie kontaktu z ciałem jako fundamentu stabilności emocjonalnej,
- Karolina Szaciłło – autorka praktycznych poradników, które łączą ciszę, oddech i cielesność jako drogę do wyciszenia.
Praca z ciałem nie jest już ezoterycznym dodatkiem do terapii. To dziś pełnoprawny, badany i uznany kierunek pracy terapeutycznej, obecny zarówno w terapii traumy, jak i rozwoju osobistym.
Jak ujmuje to dr Joanna Tokarska i Ewy Foley:
„Jeśli trauma zapisuje się w ciele, to droga do jej leczenia musi również przez ciało prowadzić. Inaczej pozostaje tylko wiedza, bez zmiany.”
„Nie da się żyć dobrze, kiedy jest się tylko w głowie. Ciało to nie dodatek do duszy – to jej ziemska postać.”
Neurobiologia traumy i psychosomatyki
Według Stephena Porgesa (twórcy teorii poliwagalnej), układ autonomiczny (sympatyczny i parasympatyczny) reaguje szybciej niż kora mózgowa. To znaczy, że ciało wie, zanim pomyślisz – i często działa w oparciu o zakodowane wcześniej wzorce przetrwania. To właśnie dlatego psychoterapia psychosomatyczna zaczyna się od uważności na sygnały płynące z ciała: napięcia, bezruchu, oddechu, głosu.
W Polsce temat ten popularyzują m.in.:
- dr Agnieszka Konieczna – psychoterapeutka somatyczna, nauczycielka SE (Somatic Experiencing),
- Joanna Eichelberger – terapeutka pracy z ciałem i autorka szkoleń z regulacji układu nerwowego,
- dr Anna Ziółkowska – autorka publikacji o związkach między traumą a cielesnością w kontekście terapii.
Hipnoterapia psychosomatyczna – dostęp do zapisów podświadomości
Hipnoterapia pozwala osiągnąć stan zmienionej świadomości, w którym możliwa jest praca z nieświadomymi emocjami, wspomnieniami i traumą zapisaną w ciele.
W stanie hipnozy dochodzi do:
- regulacji pracy układu limbicznego i nerwu błędnego,
- aktywacji sieci domyślnej mózgu (DMN),
- dostępu do pamięci proceduralnej i somatycznej.
Jak podkreśla Oakley i Halligan (2013), hipnoza pozwala nie tylko „przeprogramować” postrzeganie objawów psychosomatycznych, ale też uwolnić je z poziomu ciała – poprzez odczuwanie, symbolikę i dialog z symptomem.
W stanie hipnozy możliwa jest praca z głęboko zakodowanymi schematami i emocjami, które często omijają próg świadomości. Badania dr. hab. Mariusza Wysockiego (UMK) nad zastosowaniem hipnozy w leczeniu objawów psychosomatycznych pokazują wyraźny spadek poziomu stresu, napięcia mięśniowego oraz poprawę funkcji autonomicznych.
Zastosowania hipnoterapii w psychosomatyce obejmują:
- pracę z wewnętrznym obrazem ciała,
- sugestie somatyczne (np. rozluźnienie, zmiana percepcji bólu),
- integrację emocji „zatrzymanych” w objawach cielesnych,
- symboliczne techniki uwalniania napięcia (dialog z symptomem, technika mostu afektywnego).
Hipnoza – pomost do nieświadomości ciała
Hipnoterapia psychosomatyczna to dla mnie narzędzie, które pozwala dotrzeć do głębokich pokładów pamięci ciała i emocji. Klienci często opisują, że „coś puściło”, choć niekoniecznie umieją to opisać. Praca z obrazami, symbolami, sugestiami ciała — to wszystko wspiera proces uzdrawiania.
Sama w pracy korzystam z technik takich jak dialog z objawem, wizualizacja zdrowia czy kontakt z „wewnętrznym dzieckiem”.
Psychoterapia somatyczna – ciało jako terapeuta
Podejścia somatyczne (Lowen, Levine, Ogden, Gendlin) traktują ciało jako kluczowe źródło wglądu i uzdrowienia.
W terapii brane są pod uwagę:
- mikroekspresje i reakcje fizjologiczne,
- świadoma praca z napięciem, ruchem i głosem,
- ugruntowanie klienta w tu i teraz – zamiast analizować, uczymy się czuć.
„Terapia somatyczna to nie opowiadanie historii – to uczenie się nowego sposobu bycia w ciele.” – Pat Ogden
W Polsce podejścia takie jak Bioenergetyka Lowena, Focusing Gendlina, czy Somatic Experiencing są coraz powszechniej stosowane. Praktycy jak:
- dr Dorota Hołówka (bioenergetyka),
- Beata Mąkolska (TRE, praca z traumą w ciele),
- Sabina Sadecka psycholog, psychoterapeutka traumy, w swoim podejsciu integruje współczesne podejscia do pracy z ciałem – praktyka SE z pracą systemową.
„Ciało nie zapomina – potrzebuje tylko warunków, by się wypowiedzieć.” – dr n. hum. Joanna Grochowska
Połączenie hipnozy i somatyki – dlaczego działa?
Połączenie hipnoterapii i terapii somatycznej daje możliwość pracy na poziomie nieświadomym i fizjologicznym jednocześnie. Klient nie tylko mówi o emocjach – on je czuje, doświadcza ich w ciele i symbolicznie integruje.
| Obszar | Hipnoza | Somatyka |
| Nieświadomość | dostęp przez regresję, obrazy, sugestie | dostęp przez czucie ciała, mikrogesty |
| Objawy ciała | transformacja objawu | rozładowanie napięcia |
| Samoregulacja | relaksacja i wizualizacja | praca z układem nerwowym i oddechem |
| Trauma | symboliczne uleczenie | neurofizjologiczne odreagowanie |
Połączenie hipnozy i somatyki
Dla mnie połączenie hipnozy i pracy z ciałem to po prostu naturalny krok. Klient doświadcza wtedy zmiany nie tylko intelektualnie, ale na wszystkich poziomach: emocjonalnym, fizycznym i podświadomym.
Hipnoza wprowadza w stan otwartości, a ciało daje sygnały, gdzie jeszcze potrzeba ulgi, ukojenia czy obecności. Takie sesje to bardzo głęboka, transformująca praca.
Integracja podejść – jak łączyć hipnozę i pracę somatyczną?
W praktyce terapeutycznej można zastosować:
- indukcję hipnotyczną z uważnością somatyczną (np. skupienie na oddechu, impulsach czuciowych),
- wizualizacje i sugestie transformujące do pracy z symptomem w ciele,
- regresję wiekową połączoną z odczuwaniem cielesnym,
- symboliczne dialogi z częściami ciała (elementy pracy systemowej i ericksonowskiej),
- uwrażliwienie pacjenta na sygnały autonomiczne i samoregulację (praca z tremorem, drżeniem, napięciem).
Zastosowania kliniczne
- zaburzenia psychosomatyczne (IBS, migreny, bóle mięśniowe, egzema),
- trauma rozwojowa i PTSD (zamrożenie, dysocjacja, flashbacki),
- zaburzenia lękowe (atak paniki, napięcie w ciele, zaburzenia oddychania),
- depresja somatyczna (osłabienie energii, zanik odczuwania),
- zespół przewlekłego zmęczenia, fibromialgia.
- objawy „znikąd” (medycznie niewyjaśnione),
- zaburzenia konwersyjne,
- deregulacja układu autonomicznego,
- chroniczny stres, bezsenność.
Przykłady pracy terapeutycznej (case study)
Kasia, 36 lat, z silnym napięciem w karku i bólami brzucha, nie odpowiadała na terapię poznawczo- behawioralną. Po zastosowaniu techniki „rozmowy z ciałem” w hipnozie i ćwiczeniach rozluźniających (TRE + focusing), zaczęła rozpoznawać emocje lęku i żalu z dzieciństwa. Po 10 sesjach napięcia ustąpiły, a poziom lęku znacząco się obniżył.
Marta, 42 lata, zmagająca się z bólami w klatce piersiowej, mimo wykluczenia przyczyn kardiologicznych, została skierowana do terapeuty psychosomatycznego. Praca z ciałem (TRE i focusing) oraz sesje hipnoterapii (kontakt z „wewnętrznym dzieckiem”) umożliwiły redukcję objawów o ponad 80% w ciągu 3 miesięcy.
Podsumowanie – ciało jako mapa i przewodnik
Psychoterapia psychosomatyczna i hipnoterapia psychosomatyczna to przyszłość holistycznej pracy terapeutycznej. Umożliwiają dotarcie do źródeł problemu, które często omijają racjonalne myślenie. Uczą słuchania, uważności i szacunku dla mądrości ciała.
Bo ciało mówi, zanim zaczniemy myśleć. A w terapii warto je usłyszeć – zanim znowu zamilknie w chorobie.
Dla mnie połączenie hipnozy i pracy z ciałem to po prostu naturalny krok. Klient doświadcza wtedy zmiany nie tylko intelektualnie, ale na wszystkich poziomach: emocjonalnym, fizycznym i podświadomym.
Hipnoza wprowadza w stan otwartości, a ciało daje sygnały, gdzie jeszcze potrzeba ulgi, ukojenia czy obecności. Takie sesje to bardzo głęboka, transformująca praca.
Psychoterapia psychosomatyczna i hipnoterapia to odpowiedź na czasy, w których ciało choruje od nadmiaru napięcia, a dusza nie może się wypowiedzieć. W mojej pracy nie oddzielam umysłu od ciała. Widzę je jako całość. I zapraszam Cię do tej całościowej drogi, w której ciało mówi, zanim zaczniemy myśleć.
Na sesje hipnoterapii możesz umówić się klikając tutaj.
Literatura i źródła:
van der Kolk, B. (2014). The Body Keeps the Score.
Porges, S. (2011). The Polyvagal Theory.
Levine, P. A. (1997). Waking the Tiger.
Oakley, D. A., Halligan, P. W. (2013). Hypnotic suggestion and neuroscience.
Ogden, P. (2006). Sensorimotor Psychotherapy.
Gendlin, E. (1981). Focusing.
Kielar-Turska M., Dąbrowska E., Gizińska J. – polskie źródła i publikacje naukowe.
Krupka-Matuszczyk I., Psychiatria psychosomatyczna (ŚAM)
Gałecki P., Stres a neuroplastyczność.
Rode D., Psychosomatyka – interdyscyplinarne podejście.
Wysocki M., Hipnoza w leczeniu objawów psychosomatycznych.
Kossakowska M., Psychoneuroimmunologia i stres